Ер айласы - бір,
Қатын айласы - мың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер адамның айласы бір мақсатқа, бір шешімге бейім келетінін, ал әйелдің амал-тәсілі көп, ойы ұшқыр, жолы сан қырлы болатынын аңғартады. Тура мағынасында «бір» мен «мың» саны салыстырылып тұр, ал астарлы мағынасында ер мен әйел мінезінің ерекшелігі, тапқырлық пен зеректік деңгейі салынады. Мұнда әйелдің амалын кемсіту емес, оның сөзге, іске, жағдайға икемді, есепке жүйрік екенін көрсету басым.
Образдар мен теңеулер
«Бір» сөзі ердің ісін жинақы, тура, қарапайым етіп бейнелейді. Ал «мың» сөзі әйелдің айласын мол, көп қырлы, түрлі жағдайда табылатын амал ретінде суреттейді. Бұл образдар қазақтың тұрмысындағы ер мен әйелдің табиғи қызметін, ойлау салтын, өмірге бейімделуін аңғартады. Халық тілі мұнда санды нақты есеп үшін емес, сипаттау үшін қолданған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам мінезіндегі тапқырлық пен икемділікке байланысты айтылады. Мысалы, қиын отбасылық мәселені бір ғана күшпен емес, сабырмен, сөзбен, мәмілемен шешетін адам туралы осы мақал еске түседі. Бірақ оны қолданғанда әйелді төмендететін мағынада емес, өмірлік амал тапқыштықты білдіретін халықтық байқау ретінде түсінген жөн.
Qatyn aılasy - myń.