Долы қатын - жылауық,
Сұғанаң қатын - сұрауық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әйел мінезіндегі екі жағымсыз қылықты салыстырып отыр. «Долы қатын» — ашуланшақ, сабырсыз, үй ішіне тыныштық бермейтін адам; «жылауық» — ұсақ нәрсеге де күйіп-пісіп, жиі назалана беретін жан. Ал «сұғанақ қатын» — біреудің дүниесіне, ісіне, сырына орынсыз қол сұғып, қайта-қайта сұрақ қойып, мазаны алатын, әдептен аспайтын адам. Астарлы мағынасы: адамға мінезіндегі ашу мен орынсыз әуестік жараспайды, өйткені олар отбасының да, айналаның да берекесін кетіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «долы» сөзі мінездің қатты, ызақор болуын бейнелейді. «Жылауық» — әлсіздік пен төзімсіздіктің белгісі. «Сұғанақ» — шектен тыс қызығушылық, сұғыну, қол сұғу мәнінде қолданылған. Халық бұл сөздер арқылы әйелді кемсіту емес, керісінше, мінездің ұнамсыз тұстарын әшкерелеп, әдеп пен сабырға шақырған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал отбасылық қарым-қатынаста, ұжымда немесе көрші-қолаң арасында орынсыз ашу мен артық сұраудың зиянын ескерту үшін айтылады. Мысалы, адам әр ұсақ нәрсеге ашуланып, үй ішін шулата берсе, жақындары одан алыстайды. Сол сияқты, біреудің жеке шаруасына жиі араласу да сыйластықты азайтады.
Suǵanań qatyn - suraýyq.