Бәйбішеге малын берер,
Тоқалға жанын берер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — үй ішіндегі екі әйелдің орны мен оларға деген қатынас әртүрлі болуы мүмкін дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — біреуге мал-дүние де, біреуге жан да қымбат; яғни адамның бағалауы мен ықыласы тең болмай, кейде дүниелік пайда үшін біріне көбірек жақындық, ал екіншіге шынайы беріліс болатынын меңзейді. Сонымен бірге бұл мақал ескі тұрмысқа тән отбасы ішіндегі теңсіздік пен ішкі қайшылықты да аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бәйбіше» — үйдің үлкен әйелі, ал «тоқал» — кейін қосылған кіші әйел. «Малын беру» — дүниесін, байлығын қию; «жанын беру» — ең қымбат нәрсесін аямай тәуекел ету деген бейнелі сөз. Осы арқылы халық адам жүрегіндегі айырманы, сүйіспеншілік пен меншіктің ара салмағын өткір көрсеткен. Мақалдың тілі қысқа болғанымен, астарында ауыр әлеуметтік шындық жатыр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне тура мағынасында емес, теңсіз қарым-қатынасты, біреуге артық, біреуге кем қарауды сынау үшін айтылады. Мысалы, бір адам өз мүлкін туысының біріне ғана беріп, екіншісін елемесе, осы мақалмен «әділдік жоқ» деген ойды жеткізуге болады. Яғни мақал адамды қарым-қатынаста өлшемді, әділ болуға шақырады.
Toqalǵa janyn berer.