Кіші қатын - кісі қатыны.
«Кіші қатын - кісі қатыны.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал көп әйел алу дәстүрі болған кезеңнің түсінігін білдіреді. «Кіші қатын» — тоқал, ердің екінші, жас әйелі. Халық тоқалды ақыр соңында «кісі қатыны», яғни өзгенікі болатын адам деп санаған. Себебі тоқалды көбіне жасы ұлғайған ер алатын: күйеуі қайтыс болса, жас тоқал басқа біреуге тұрмысқа шығатын, оның көңілі де шаңыраққа толық байланбайды деп есептелген. Астарлы мағынасы — байлық пен мәртебенің арқасында, есеппен құрылған одақ берік болмайды, мұндай байланыста шынайы жақындық жетіспейді.
Образдар мен теңеулер
«Кіші қатын» мен «кісі қатыны» дыбысталуы жағынан өте жақын: бір ғана дыбыс өзгеріп, мағына мүлде басқа арнаға бұрылады. Осы сөз ойнауы арқылы мақал «өзімдікі» деп жүрген адамның шын мәнінде бөтен болуы мүмкін екенін өткір жеткізеді. Бұл бейне тоқалдың өзін кемсітпейді, керісінше, жас қызды жасы алшақ адамға қосқан сол кездегі жағдайдың табиғи салдарын көрсетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгінгі отбасы түсінігі мүлде бөлек, сондықтан мақалды тарихи дерек ретінде түсінген жөн. Одан алатын ойымыз — адамның көңілін ақшамен, мәртебемен не мәжбүрлеумен ұстап тұру мүмкін емес. Мысалы, жасы мен көзқарасы мүлде алшақ екі адам тек есеппен қосылса, сырттай отбасы болып көрінгенімен, арасында жылу болмауы ықтимал. Берік одақ өзара сыйластық пен шынайы сезімге негізделеді.