Атың жаман болса, сатып құтыларсың,
Әйелің жаман болса, қайтып құтыларсың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның тұрмысындағы екі түрлі қиындықты салыстырады. Жаман аттан сатып құтылуға болады, яғни малды ауыстыруға, жөндеуге мүмкіндік бар. Ал жаман жардан, сыйыспайтын әйелден құтылу оңай емес, өйткені ол отбасының ішкі тыныштығына, берекесіне тікелей әсер етеді. Астарлы мағынасы — отбасы құруда серік таңдаудың аса маңызды екенін ескерту. Жақсы жар — үйдің ырысы, татулықтың тірегі, ал мінезі ауыр адам бүкіл шаңырақтың шырқын бұзуы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ат» — ер азаматтың күнделікті тірлігіне қажет мал, ал оны «сатып құтылу» — сыртқы дүниедегі қиындықты шешудің жеңілдігін білдіреді. «Әйел» образы мұнда отбасының ішкі ортасын, үй ішінің берекесін меңзейді. «Қайтып құтыларсың» деген сұрақ риторикалық түрде беріліп, мұндай жағдайдың ауырлығын күшейтеді. Яғни, сыртқы заттан арылу мүмкін, бірақ отбасылық қасіреттен арылу қиын.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақал жұбай таңдауда тек сезімге емес, мінезге, түсіністікке, жауапкершілікке де қарау керек екенін ұқтырады. Мысалы, жас отбасы бір-бірін құрметтемей, ұсақ дау-дамаймен өмір сүрсе, үйдің берекесі кетеді. Сондықтан қазіргі заманда да бұл сөз «жар таңдауда асықпа, ақылға сал» деген ескерту ретінде айтылады.
Áıeliń jaman bolsa, qaıtyp qutylarsyń.