Тыртақай жігітке,
Жыртақай әйел кез болар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — сыртынан жұпыны, ұсқынсыз, берекесіз көрінетін жігітке де сондай мінезді, ұқыпсыз әйел жолығуы мүмкін деген ой. Астарлы мағынасы — адам өзіне сай жарды, өзіне лайық тағдырды табады; сыртқы келбеттен бұрын ішкі мәдениет, мінез, тәртіп маңызды. Сондай-ақ мақал адамды өзін түзеп, жөнге келуге үндейді: қалай болсаң, сондай серік табасың деген ескерту бар.
Образдар мен теңеулер
«Тыртақай» және «жыртақай» сөздері тек киімнің жыртық-жамаулы екенін емес, адамның салақ, ұқыпсыз, тәртіпсіз болмысын да бейнелейді. Мұнда киім бейнесі арқылы адам мінезі ашылады. Халық сыртқы сәнді емес, ішкі жинақылық пен жарасымды өмірді жоғары қояды. Яғни жыртық киім — кедейліктің ғана емес, берекесіздіктің де символы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өмірлік таңдауда, әсіресе отбасын құруда, адам өз болмысын түземесе, соған сай орта мен серік табатынын ескерту үшін айтылады. Мысалы, біреу тәртібі жоқ, жауапсыз болып жүрсе, кейін тұрмыста сондай немқұрайлы адаммен сыйыспай қиналуы мүмкін. Сондықтан мақал «өзіңді өзгерт, сонда өмірің де өзгереді» деген ойға жетелейді.
Jyrtaqaı áıel kez bolar.