Атың жебір болса - Құдайдың бергені,
Әйелің жебір болса - Құдайдың ұрғаны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі түрлі қиындықты салыстырып айтады: мінген атың жебір, яғни жуас та ширақ болмай, шаруаға жарамсыз болса, ол — адамның жолын бөгейтін үлкен кемшілік. Ал әйелің жебір, яғни сөзі ауыр, мінезі жаман, үй ішінің берекесін кетірсе, ол тіпті одан да ауыр қасірет саналған. Тура мағынасы — ат пен әйелдің мінезі туралы айтылса, астарлы мағынасы — адамның өміріндегі серік пен тіректің жарасымды болуы аса маңызды деген ой. Халық мұнда жолдағы көлік сияқты атты, отбасының ұйытқысы сияқты жарды өмір сапасын анықтайтын екі тірек ретінде алған.
Образдар мен теңеулер
«Ат» — ер адамның күнделікті тіршілігі мен сапардағы сенімді серігі. «Жебір» сөзі мұнда бой бермейтін, қисық, қолайсыз деген мәнде қолданылған. Ал «әйел» — үйдің берекесі, көңілдің тынысы. «Құдайдың бергені», «Құдайдың ұрғаны» деген тіркестер тағдырдың салмағын күшейтіп, адамның өз басына түскен жақсы-жаман жағдайды тым өткір бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақалдың мағынасы тура қалпында емес, кеңірек ұғынылады: адам өміріндегі серіктес, жар, отбасы мүшесінің мінезі татулыққа әсер етеді. Мысалы, күйеу мен әйел бір-бірін сыйлап, сабыр сақтаса, үйде береке болады; ал ұрыс-керіс басым болса, шаңырақ шайқалады.
Áıeliń jebir bolsa - Qudaıdyń urǵany.