Қатыны жоқ үй жетім.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Қатыны жоқ үй жетім деген мақалдың тура мағынасы — үйде әйел, жар болмаса, сол үйдің берекесі кеміп, иесіз, көңілсіз көрінеді. Астарлы мағынасы — отбасының жылуы, тәртібі, мейірімі көбіне әйел адамның қамқорлығымен қалыптасады. Сондықтан бұл сөз жардың, отбасы ұйытқысының қадірін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үй» — тек қана баспана емес, тұтас шаңырақ, отбасы өмірі. «Жетім» сөзі үйдің жансыз, сүйенішсіз, мейірімсіз күйін бейнелейді. Яғни, жарсыз үйдің ішкі ырысы мен тіршілігі солғын тартатынын образ арқылы көрсетеді. Бұл жерде жетімдік нақты балаға емес, берекесіздік пен жұтаңдыққа теңеу ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасы құндылығын, жардың еңбегін бағалау үшін айтылады. Үй ішіндегі ұқыптылық, балалар тәрбиесі, дастарқанның сәні, туыстық қатынас көбіне әйелдің қамқорлығымен үйлесіп жатады. Мысалы, ұзақ уақыт анасы не жары үйде болмаған адам үйдің босап, тірлігі шашырап қалғанын сезіп, осы мақалдың мәнін түсінеді. Сондықтан ол — отбасы ішіндегі жылудың қадірін еске салатын нақыл.