Олақ қатын оймақшыл,
Салақ қатын сауықшыл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үй ішіндегі тәртіп пен ұқыптылықты әйелдің іс-әрекеті арқылы бейнелейді. Тура мағынада: олақ, яғни ісі шала, қолынан келмейтін әйел ине, оймақ сияқты ұсақ құралдарға әуес болып, бірақ істің өзін тиянақтап атқармайды; салақ әйел де шаруасын жинамай, бос сауыққа, жеңіл қызыққа бейім келеді. Астарлы мағынасы — адам еңбекте де, тұрмыста да ұқыпты, жауапты, жинақы болуы керек. Сыртқы әсемдік пен бос әуестік үй ішінің берекесін алмастыра алмайды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "оймақшыл" сөзі қолөнердің ұсақ-түйегін ғана күйттеп, істің мәніне жете бермейтін мінезді аңғартады. Ал "сауықшыл" — берекелі тірліктен гөрі думан мен көңіл көтеруді көп іздейтін адам бейнесі. Қарама-қарсы екі образ арқылы мақал салақтық пен олақтықтың ортақ зиянын көрсетеді: екеуі де үйдің де, мінездің де тәртібін бұзады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал уақытты босқа өткізіп, ұқыпсыздық танытатын адамға қатысты айтылады. Мысалы, үй шаруасын кейінге қалдырып, бәрін үстірт істеп, ал көңіл көтеруге келгенде ғана белсенді болатын адамға осы сөзді айтуға болады. Мақал адамды жауапкершілікке, тиянақтылыққа шақырады.
Salaq qatyn saýyqshyl.