Күндес қатын - керіс,
Мұңдас қатын - өріс.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әйел адамның, үй ішіндегі татулық пен сыйластықтың отбасы тіршілігіне тікелей әсер ететінін айтады. «Күндес қатын» — бір-бірімен бақталас, күндес, іштей қызғанышқа берілген адам; мұндай ортада керіс, дау-дамай көбейеді. Ал «мұңдас қатын» — бір-бірінің көңілін түсініп, сырласқан, дем берген жан; ондай жерде тыныштық, береке, кең өріс болады. Яғни тура мағынасы әйелдердің қарым-қатынасы туралы болса, астарлы мағынасы — үйдегі татулық пен түсіністік бүкіл шаңырақтың ырысын арттырады.
Образдар мен теңеулер
«Керіс» сөзі ұрыс-керіс, араздықтың белгісі ретінде алынған. «Өріс» сөзі тек мал жайылатын жер емес, кеңдік, өсім, береке, тыныс деген ұғымды білдіреді. Демек, күндестік тарылтады, ал мұңдастық кеңейтеді. Халық бұл арқылы қызғаныш адамды іштен жейтінін, ал сырласу мен сыйластық өмірді жеңілдететінін бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал отбасында, туыстар арасында немесе әріптестер ортасында бір-біріне түсіністікпен қараудың маңызын еске салады. Мысалы, бір үйде келіндер немесе ағайынды адамдар бір-бірімен салысып, іштарлық танытса, араздық күшейеді; ал ашық сөйлесіп, қолдау көрсетсе, үйдің берекесі артады.
Muńdas qatyn - óris.