Қатын алма, қайын ал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Қатын алма, қайын ал» деген мақалдың тура мағынасы — әйел таңдағанда тек қыздың өзіне емес, оның төркініне, шыққан ортасына да қара деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — адам мінезі, тәрбиесі, салт-санасы көбіне өскен ортасынан қалыптасады. Сондықтан жақсы жар іздегенде оның анасы, әкесі, үй ішіндегі тәрбиесі, ел ішіндегі беделі де ескеріледі. Бұл жерде әйелді кемсіту емес, отбасылық үйлесім мен тектілікті бағалау айтылған.
Образдар мен теңеулер
«Қатын» сөзі мұнда көне қолданыста «жар, әйел» мағынасында тұр. «Қайын» — күйеу жағынан туыстар ғана емес, қыздың шыққан әулеті, төркіні. Мақал сол әулеттің ықпалы адамның мінезіне, ұстанымына әсер ететінін меңзейді. Яғни бір адамның ғана емес, бүкіл ортаның тәрбиелік салмағы бар деген ой берілген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды жар таңдауда адамның отбасы мәдениетін, тәрбиесін, сыйластық деңгейін ескеру керек деген мағынада қолдануға болады. Мысалы, жігіт бір қыздың тәрбиелі екенін көріп, бірақ оның отбасындағы қарым-қатынас та берік, үлкенге құрметі бар екенін байқаса, мұны болашақ отбасының жақсы нышаны деп түсінеді.