Жаман қатын төсегінен белгілі,
Жаман жігіт есебінен белгілі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мен отбасындағы мінездің сыртқы сөзбен емес, іс-әрекетпен танылатынын білдіреді. Тура мағынасында, жаман әйелдің үй ішіндегі ұйқы-төсекке, салақтыққа, жөнсіздікке қатысы байқалса, жаман жігіттің есепсіздігі, ұқыпсыздығы, жауапсыздығы бірден көрінеді. Астарлы мағынасы — адамның шын болмысы тұрмыста, күнделікті тірлікте, ісіне жауап бергенде ашылады. Яғни, әркімнің қадірі мен кемшілігі өз әрекетінен танылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «төсек» — үй ішіндегі тәртіптің, отбасы берекесінің белгісі. Ол әйелдің ұқыптылығы мен иелігін меңзейді. Ал «есеп» — жігіттің ақылын, жауапкершілігін, шаруаны дұрыс жүргізу қабілетін танытатын өлшем. Төсек пен есепті салыстыру арқылы халық әйелдің үйдегі, ердің сырттағы міндетін астарлап көрсеткен. Бұл жерде нақты бір адамды емес, мінез бен істің сапасын бағалау бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды адамның жұмысқа, үйге, қаржыға, уақытқа қалай қарайтынын бағалағанда қолдануға болады. Мысалы, бір жігіт айлық алған соң ақшасын жоспарламай, қарызға батып жүрсе, оны «есебінен белгілі» деп сипаттауға болады. Сол сияқты, үй ішін реттемей, берекені бұзатын адам туралы да осы мақал еске түседі.
Jaman jigit esebinen belgili.