Қатын қалса, бай табар,
Бала қалса, мал табар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — үйде әйел қалса, ол шаруаны жүргізіп, жаңа байлық табуға себеп болады; ал бала қалса, өскенде мал-мүлік жиып, әулеттің ырысын арттырады. Астарлы мағынасы — отбасының берекесі мен тұрмыстың жалғасуы ұрпақ пен тіршілік иесінің еңбегіне байланысты. Яғни, үйде адам бар болса, тіршілік тоқтамайды, керісінше алға басады. Мақал еңбек, ұрпақ сабақтастығы, үй ішінің берік болуы туралы ой айтады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қатын» сөзі — отбасының тірегін, үй ішінің ұйытқысын білдіреді. «Бай табар» дегені тек мол байлық емес, тұрмыстың түзелуі, ырыстың көбеюі деген ұғым. Ал «бала» — келешек, үміт, жалғастық белгісі. «Мал табар» тіркесі баланың ержетіп, еңбекке араласып, дәулет әкелетінін меңзейді. Сондықтан бұл жерде әйел мен бала — шаңырақтың береке әкелетін қос тірегі ретінде алынған.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасыдағы әр адамның еңбегі маңызды екенін еске салады. Мысалы, ана үй шаруасын ғана емес, баланы тәрбиелеп, әкенің еңбегін толықтырады, ал бала оқып, ертең отбасының тірегіне айналады. Осылайша, шаңырақтың бақ-берекесі ортақ жауапкершілікпен қалыптасады.
Bala qalsa, mal tabar.