Қатты қаңтар болмай,
Су-теңіз тоңбайды,
Қатын шайпау болмай,
Ер жалғыз үй қонбайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: қыс қатты болмаса, су мен теңіз толық қатпайды; ал отбасында әйелдің мінезі жөнсіз, берекесіз болса, ер адам да жайсыз күйге түсіп, жалғыздықтың, үй ішінің ыдырауының салдарын тартады. Астарлы мағынасы — әрбір құбылыстың, әр қиындықтың өз себебі бар: табиғаттағы өзгеріс те, адам өміріндегі берекесіздік те аяқ астынан болмайды. Отбасының тыныштығы мен ердің орны көбіне үй ішіндегі сыйластыққа, әйелдің сабыры мен ақылына байланысты екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
«Қатты қаңтар» — қыстың ең ызғарлы шағы, өмірдегі қатты сынақты білдіреді. «Су-теңіз тоңбайды» дегені — үлкен нәрсе де себепсіз өзгермейді. «Қатын шайпау» — үй ішінің мазасын алып, сөзге тоқтамайтын, берекені кетіретін мінездің бейнесі. «Ер жалғыз үй қонбайды» — ер азаматтың да үйсіз, тірексіз, тыныш отбасынсыз толық болмайтынын көрсететін ишара. Мұнда әйел мен ердің отбасындағы өзара жауапкершілігі астарланып тұр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды отбасы ішіндегі түсініспеушілік туралы айтқанда қолдануға болады. Мысалы, егер үйде ұсақ реніш жиі қайталанса, бір адамның мінезі ғана емес, екі жақтың да сабыры мен сыйластығы сыналады деп ескертуге болады. Яғни береке — ортақ жауапкершілік екенін ұқтырады.
Sý-teńiz tońbaıdy,
Qatyn shaıpaý bolmaı,
Er jalǵyz úı qonbaıdy.