Қатын өлсе үйің кетеді,
Басыңнан күйің кетеді.
«Қатын өлсе үйің кетеді, Басыңнан күйің кетеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасы тіршілігінде жардың орны ерекше екенін аңғартады. Тура мағынада, әйел қайтыс болса, үйдің берекесі, шаруаның реті, күнделікті қалыпты өмірдің ырғағы бұзылады. Астарлы мағынасы — жар тек үй ішінің ғана емес, бүкіл шаңырақтың ұйытқысы, жылуы мен тәртібін сақтайтын адам. Сондықтан оның қадірін білу, сыйлау, тірліктегі еңбегін бағалау керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үй» — тек баспана емес, отбасының берекесі мен тыныштығының символы. «Басыңнан күйің кетеді» деген тіркес адамның көңіл күйі, тірек-демеуі жоғалып, өмірі солғын тартатынын білдіреді. «Күй» сөзі мұнда ішкі жай-күй, береке, ырғақ мағынасында қолданылған. Яғни жардың орны босаса, үйдің сәні кетіп, ер адамның да тұрмысы мен жан дүниесі ауырлайды.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Қазіргі кезде бұл мақал отбасындағы әйелдің еңбегін бағалауға, оған құрметпен қарауға үндейді. Мысалы, үй шаруасы, бала тәрбиесі, отбасы жылуын сақтап отырған ананың еңбегі еленбесе, шаңырақта түсініспеушілік көбейеді. Сондықтан бұл мақал ер мен әйелдің бір-біріне сүйеу болу керегін еске салады.
Basyńnan kúıiń ketedi.