Ерлеріне қатын қас,
аңыр түбін ойламас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың түйіні — ерін сыйламаған, отбасының ынтымағын ойламаған әйел үй ішінің берекесін кетіреді деген ескерту. Тура мағынасында «қатын қас» — еріне қарсы, қырсық мінезді адам; ал «аңыр түбін ойламас» — істің соңы мен салдарын ойламайды дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы: жұбайлық өмірде түсіністік, сабыр, сыйластық болмаса, үй ішіндегі тіршілік бұзылады. Қазақ ұғымында отбасының тыныштығы екі жақтың да ақылымен, мінезімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ерлеріне қас» тіркесі ер мен әйел арасындағы жараспайтын қарым-қатынасты бейнелейді. Мұндағы «қас» — жай ғана қарсы емес, ішкі наразылық, кикілжің, суықтықтың белгісі. «Аңыр түбін ойламас» дегені — алда болатын қиындықты, сөздің не істің салдарын ескермейтін адамға айтылған сын. Яғни бұл жерде отбасы ішіндегі бірлікке қауіп төндіретін ойсыздық суреттеледі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал отбасындағы сыйластықтың маңызды екенін еске салады. Мысалы, келін мен күйеу, не ерлі-зайыптылар ұсақ ренішті үлкейтіп, бір-біріне құрметсіздік танытса, соңы үлкен жанжалға ұласуы мүмкін. Сондықтан әр адам сөзі мен ісінің нәтижесін ойлап, үй ішінің тыныштығын сақтауға тырысқаны жөн.
ańyr túbin oılamas.