Келінің жаман болса, ұлыңнан көр,
Күйеуің жаман болса, қызыңнан көр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — келін мен күйеудің мінезіндегі кемшілік көбіне оларды алған ұл мен қыздың тәрбиесіне, таңдауы мен үй ішіндегі өнегесіне байланысты деген ой. Астарлы мағынасы — балаға дұрыс тәрбие бермесең, кейін оның отбасы өмірінде соның салдары көрінеді. Яғни, келіннің жаман болуы тек өзінен емес, ұлдың жауапкершілігі мен талғамынан да, ал күйеудің жаман болуы қыздың таңдауынан да, тәрбиесінен де байқалады. Мақал ата-анаға да, жасқа да үлкен ескерту айтады: жұбай таңдауда ақыл керек, ал жақсы отбасы құру үшін мінез, сыйластық, тәрбие қажет.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «келін» мен «күйеу» — тек жеке адам емес, жаңа әулетке келген жан, отбасының айнасы. «Ұлыңнан көр», «қызыңнан көр» деген тіркестер кінәні бір жаққа ғана аудармай, өз үйіңдегі тәрбиені таразылау керек екенін білдіреді. Бұл жерде отбасы — үлкен мектеп, ал бала — сол мектептің жемісі.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал жас отбасыларға, ата-анаға ой салады. Мысалы, балаға сыйластықты, сабырды, еңбекқорлықты үйретпесең, ол ертең жұбайына да сол мінезді көрсетуі мүмкін. Сондықтан мақалдың мәні — отбасы тәрбиесін ерте бастан түзеп, жауапкершілікпен қарау.
Kúıeýiń jaman bolsa, qyzyńnan kór.