От жақпаған үй сұрқай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«От жақпаған үй сұрқай» деген мақалдың тура мағынасы — үйде от жанбаса, жарық та, жылу да болмайды, сондықтан үйдің көркі қашады. Астарлы мағынасы — үй ішіндегі береке мен жылулық жоғалса, ол шаңырақтың сәні де, мәні де кетеді. Мұнда от тек отын емес, отбасының ынтымағы, мейірімі, қонақжайы, тіршілігі деген ұғымды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «от» — өмірдің қызуы, тіршіліктің белгісі. «Үй» — шаңырақ, отбасы, орта. «Сұрқай» сөзі көңілсіз, өңі қашқан, жансыз күйді аңғартады. Яғни, отсыз үй қалай қараңғы әрі суық болса, татулықсыз, қамқорлықсыз отбасы да сондай жүдеңкі көрінеді. Бұл жерде үйдің көркі адамдардың өзара қатынасына тікелей байланысты екені бейнелі түрде айтылған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасындағы жылылық пен татулықтың маңызын еске салады. Үйде бір-біріне құрмет, әңгіме, қолдау болмаса, тұрмысы бар болғанмен, көңілі бос болады. Мысалы, ата-ана баламен сөйлеспей, әркім өз шаруасымен жүрсе, үй іші біртіндеп салқындайды. Ал ортақ дастарқан, жылы сөз, сыйластық болса, шаңырақтың шырайы кіріп, үй шынайы берекелі болады.