Жақсы қатын жүн қарыз алады
Жаман қатын су қарыз алады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасы ішіндегі әйелдің ұқыптылығы мен ұқыпсыздығын салыстырады. Тура мағынасында, жақсы қатын үй шаруасына қажет жүнді алдын ала қамдап, қажет болса қарызға да алып, оны іске жаратады. Ал жаман қатын судың өзін қарызға алатындай, үйдің ең қарапайым тірлігін де дұрыс меңгере алмайтын адам ретінде сипатталады. Астарлы мағынасы — отбасының берекесі әйелдің тиянақтылығына, ептілігіне, шаруақорлығына байланысты деген ой.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жүн» — үйге қажет, іске жарайтын пайдалы нәрсенің белгісі. Ол еңбек, ұқып, қысқа жоспар дегенді аңғартады. «Су» — ең оңай табылатын, ең қарапайым нәрсе. Оны да қарызға алу — бейқамдықтың, салақтықтың, өз тіршілігін жөндей алмаудың ишарасы. Яғни мақал жақсы мен жаманды қарапайым зат арқылы шендестіріп көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үй шаруасын жүргізуде, отбасы бюджетін ұстауда, күнделікті істі жоспарлауда тиянақты адам мен немқұрайды адамды салыстыру үшін қолданылады. Мысалы, бір келін үйге керек азық-түлікті алдын ала алып, ақшаны үнемдеп отырса, оны жұрт «жақсы қатын» деп мақтайды. Ал ең қарапайым істің өзін созып жүретін адамға бұл мақал ескерту ретінде айтылады.
Jaman qatyn sý qaryz alady.