Еркек дауысты қатында ұят болмас,
Әйел дауысты еркекте қуат болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ер мен әйелдің табиғи болмысына сай мінез-құлқы мен дауыс, жүріс-тұрыстағы жарасымын меңзейді. Мұнда тура мағынада ер адамның дауысы жуан, өжет, сенімді болуы, әйел адамның дауысы нәзік, сыпайы болуы айтылғандай көрінеді. Астарлы мағынасы — ер азамат өзіне тән қайрат, нықтық, батылдық танытпаса, оның беделі де, күші де әлсірейді; ал әйел адамға еркекке тән өктемдік, дөрекілік жараспайды. Яғни, әр жыныстың өзіне лайық әдебі, мінезі, орны болғаны дұрыс деген ой айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «еркек дауысты қатын» және «әйел дауысты еркек» деген тіркестер тек дыбысты емес, мінезді де бейнелейді. «Еркек дауысты» — қатқыл, өктем, ерлерге тән деп танылған мінездің символы. «Әйел дауысты» — жұмсақ, босаң, жігерсіз қылықтың ишарасы. Халық осы образдар арқылы ер-азаматтың қайраты мен әйелдің нәзік болмысының үйлесімін сақтауды ескертеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға өз орнын, өз болмысын жоғалтпау керегін еске салады. Мысалы, отбасында ер адам жауапкершілікті мойнына алып, сабырлы әрі нық сөйлесе, ал әйел адам сөзінде сыпайылық сақтаса, үй ішіндегі сыйластық күшейеді. Мақалдың тәрбиелік мәні — артық өктемдік пен орынсыз босаңдықтан сақтандыру.
Áıel daýysty erkekte qýat bolmas.