Күндес қатын күнде ауру,
Қала берді түнде ауру.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал қызғаныш пен күндестіктің адамды іштен жеп, тынышын бұзатынын білдіреді. Тура мағынада «күндес қатын» — бір-біріне бақталас, іші тар адам. «Күнде ауру, түнде ауру» дегені — ондай адамның көңілі де, өмірі де тынымсыз дертті күйде болады деген астарлы ой. Яғни қызғаныш адамды ауыр ойға салып, жанын жай таптырмайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ауру» сөзі шын сырқатты ғана емес, рухани мазасыздықты, ішкі күйзелісті бейнелейді. «Күнде» және «түнде» деген қайталау сол күйдің үзілмейтінін, адамды тәулік бойы мазалайтынын көрсетеді. Бұл жерде дерттің себебі денеде емес, ниетте, пиғылда жатқанын аңғартады. Халық осылайша күндестікті кеселге теңеп, оның зиянын өткір образбен жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әріптеске, көршіге не танысқа үнемі іштарлық жасап, біреудің жетістігіне іштей күйінетін адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер әріптесінің көтерілуіне қуана алмай, күн сайын оны сөз қылып, мазасы кетсе, жұрт: «Күндестік түбі жақсылық емес» деп осы мақалмен ескерту жасайды.
Qala berdi túnde aýrý.