Болдыратын да, толтыратын да қатын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал әйел адамның отбасы ішіндегі береке мен ырзыққа тікелей ықпал ететінін білдіреді. Тура мағынасында үйдің ішін жинап-ұқсататын, тіршілікті жүргізетін әйел туралы айтылса, астарлы мағынасы — үйдің құты, ырысы, ынтымағы көбіне әйелдің ақылына, еңбегіне, ұқыптылығына байланысты деген ой. Яғни отбасындағы тәртіп те, молшылық та, жылылық та әйелдің ісіне келіп тіреледі.
Образдар мен теңеулер
«Болдыратын» сөзі үйді жөнге келтіріп, тірлікті алға жылжытатын күшті танытады. «Толтыратын» сөзі дастарқанның молдығын, үйдің берекесін, көңілдің кеңдігін бейнелейді. Мұндағы «қатын» сөзі бүгінгі тілде дөрекі естілгенімен, мақалда дәстүрлі қолданыстағы «әйел, жар» ұғымында берілген. Демек, әйел — тек үй шаруасының адамы емес, отбасының ырысын жасайтын тұлға.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әйелдің еңбегін, отбасындағы ұйымдастырушы рөлін бағалау үшін айтылады. Мысалы, үйде бәрін реттеп, балаларды тәрбиелеп, бюджетті ұқыпты ұстап отырған ана туралы: «Осы үйді ұстап отырған — сол кісі, болдыратын да, толтыратын да қатын» деуге болады.