Жақсы болса алғаның,
Үйіңнен кісі кетпейді;
Жаман болса алғаның,
Шын досың да шеттейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасының берекесі мен әйелдің, жардың қадірін аңғартады. Егер алған жарың жақсы, мінезі көркем, сыйлы, қонақжай болса, үйіңнің берекесі артып, кісі үзілмейді, ел-жұрт араласып, шаңырақтың шырайы кіреді. Ал егер жар мінезі жаман, кертартпа, ұрысқақ болса, үйдің тынысы тарылып, тіпті шын дос та жиі келмей, алыстай бастайды. Яғни, отбасыдағы татулық пен адам сыйластығы үйдің абыройын белгілейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «үйіңнен кісі кетпейді» дегені — үйдің қадірлі, берекелі, ашық-райлы екенін білдіреді. «Шын досың да шеттейді» дегені — жаман мінездің адамды ғана емес, айналасындағы достықты да суытатынын көрсетеді. Мұнда үй мен кісі — отбасы өмірі мен қоғамдық қатынастың белгісі, ал «жақсы» мен «жаман» — жардың мінезі арқылы берілген моральдық өлшем.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасындағы сыйластықтың маңызын еске салады. Мысалы, келін не күйеу үй ішін ынтымаққа бөлеп, келген қонақты жылы қабылдаса, сол шаңыраққа ағайын да, дос та жиі жиналады. Ал керісінше, үнемі реніш пен дөрекілік болса, адамдар араласудан қашқақтайды.
Úıińnen kisi ketpeıdi;
Jaman bolsa alǵanyń,
Shyn dosyń da shetteıdi.