Байсыз әйел үйде тұрмас,
Баусыз оймақ қолда тұрмас.
«Байсыз әйел үйде тұрмас, Баусыз оймақ қолда тұрмас.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақалдағы «бай» — байлық емес, «ері, күйеуі» деген мағына. Тура мағынасы: күйеуі жоқ әйел үйде тұрақтамайды, дәл бауы жоқ оймақ саусақта тұрмайтыны сияқты. Ескі түсінік бойынша әйелдің шаңырақтағы орны ерімен бекіген: жесір қалған әйел көбіне төркініне қайтатын не қайта тұрмыс құратын, яғни бұрынғы үйде ұзақ тұрақтамайтын. Астарлы мағынасы — әр нәрсенің өзін ұстап тұратын тірегі, байланысы болады, ол үзілсе, орнықтылық та кетеді.
Образдар мен теңеулер
«Оймақ» — ине шаншқанда саусақты қорғайтын кішкене тұрмыстық құрал. Мақалдағы оймақ саусаққа баумен бекітіледі: бау үзілсе, ол сырғып түсіп қалады. Халық әйел мен ердің байланысын осы бау мен оймақтың байланысына теңеген. Теңеу сол заманғы отбасы құрылымын көрсетеді: үйдің иесі, тірегі ер саналған, әйелдің әлеуметтік жағдайы көп жағдайда соған тәуелді болған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін әйел өз бетінше үй ұстап, отбасын асырай алады, сондықтан мақалдың тура мағынасы ескірген. Оны жалпы адамға қатысты ой ретінде түсінуге болады: адамды өмірде жақындарының қолдауы, сенімді байланыс ұстап тұрады. Мысалы, жұбайынан айырылған көршіңізге туыстары мен достары қамқор болса, ол қиын кезеңді тезірек еңсереді. Тірек болу — бір-бірімізге деген парыз.
Baýsyz oımaq qolda turmas.