Қатын алсаң, қарап ал,
Ат алсаң, мініп ал.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал кез келген істі асықпай, әбден тексеріп барып жасау керектігін айтады. Тура мағынасы — әйел алғанда оның мінезін, ақылын, тәрбиесін алдын ала байқап алу; ат алғанда оның жүріске, күшіне, жарамдылығына қарап, мініп көру. Астарлы мағынасы — өмірдегі маңызды таңдауда сыртқы көрініске ғана сенбей, шынайы сынақтан өткізіп, ойланып шешім қабылдау қажет. Әсіресе отбасы құру мен мал-мүлік алу сияқты жауапты істерде қателік көп шығынға ұрындыруы мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «қатын» мен «ат» — қазақ тіршілігіндегі ең бағалы екі таңдаудың символы. Әйел — отбасының берекесі, үйдің ұйытқысы болса, ат — ердің көлігі, серігі. «Қарап ал» дегені — сырттай көру емес, жақсы-жаманын байқау, тәжірибеден өткізу. «Мініп ал» деуі — атты тек байлаулы тұрғанда емес, жүрісінен таны деген ой. Осы арқылы халық адамның да, заттың да пайдасын іс үстінде таныған дұрыс екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды кез келген жауапты таңдауға қолдануға болады: үй сатып алғанда, жұмысқа адам алғанда, техника аларда да тек сөзіне емес, ісіне қараған жөн. Мысалы, біреу көлік алмақ болса, сыртқы түріне қызығып қана қоймай, қозғалтқышын, жүрісін, құжатын тексеруі керек. Сонда кейін өкіну азаяды.
At alsań, minip al.