Жақсының үйі түссе, күйі түседі,
Жаманның үйі түссе, миы түседі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақсы адам мен жаман адамның үйіне түскен қонаққа деген қарым-қатынасын салыстырады. Жақсы адамның үйіне түссең, ол қонақты құрметтеп, барын беріп, өзі де сыпайы, жинақы қалыпта болады. Сол себепті оның «күйі түседі» дегені — қонақ күтуден шаршаса да, абыройы мен адамдық беделі төмендемейді, қайта ашылады. Ал жаман адам қонақ күтуді ауыр көреді, жөн-жосықсыз болады, сол себепті «миы түседі» — яғни ойы бытырап, берекесі қашып, ашу-ызасы басым түседі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «үйі түсу» қонақ келу, дәм тату, сыйласу мағынасын береді. «Күйі түсу» — адамның ішкі халінің өзгеруі, шаршауы не қысылуы. «Миы түсу» — ойының шашырауы, сабырынан айырылуы, өз-өзін ұстай алмауы деген астарлы ұғым. Бұл жерде үй — адамның мінезін танытатын өлшем.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал қонақ күту мәдениетіне, адам мінезін сынауға қатысты айтылады. Мысалы, біреудің үйінде дастарқан жайылып, бәрі ықыласпен қарсы алынса, оны «жақсы адам екен» деп бағалаймыз. Ал қонақтан қашып, қабағын түйіп отыратын кісіні халық осы мақалмен тұспалдап сынайды.
Jamannyń úıi tússe, mıy túsedi.