Жаман еркектің басын
Жақсы қатын хан қылады.
Жақсы еркектің басын
Жаман қатын даң қылады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасы ішіндегі жардың ықпалы адам тағдыры мен абыройына тікелей әсер ететінін айтады. Тура мағынасында, ер адамның бағы мен беделі оның қосағының мінезі мен ісіне байланысты күшеюі не әлсіреуі мүмкін. Астарлы мағынасы — үйдегі татулық, ақыл, ибалық пен қолдау еркектің де, жалпы отбасының да қадірін арттырады. Жақсы әйел жаман ерді тәрбиелеп, жөнге сала алады; ал жаман әйел жақсы ердің де атағын түсіріп, берекесін қашырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бас» — адамның беделі, абыройы, ел алдындағы орны. «Хан қылады» дегені — қадірін өсіріп, биікке шығарады деген бейнелі сөз. «Даң қылады» — даңқыңды кетіріп, жұртқа жексұрын етеді деген ой. Мақал әйелдің тек үй шаруасындағы адам емес, отбасының берекесін ұстайтын, ерінің де мінезін түзейтін үлкен күш екенін көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасылық сыйластық пен өзара қолдаудың маңызын еске салады. Мысалы, күйеуі жұмысында қиындық көріп жүргенде, жары сабырмен қолдап, ақыл айтып, үйдегі тыныштықты сақтаса, ер азаматтың еңсесі көтеріледі. Керісінше, ұрыс-керіс пен менсінбеу адамның беделін де, ісін де құлатады.
Jaqsy qatyn han qylady.
Jaqsy erkektiń basyn
Jaman qatyn dań qylady.