Жаман бие тайымен ойнайды,
Жаман қатын байымен ойнайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай қарағанда үй ішіндегі тірлікті айтқандай көрінгенімен, астарында адам мінезіне берілген өткір баға жатыр. Мағынасы: жаман, жөнсіз адам өз орнын білмей, өзіне пайдасы жоқ, тіпті зиянды әрекетке әуес болады. Бір жағынан, тәртіпсіздік пен бейберекет қылықты меңзейді; екінші жағынан, адамның әлсіздігін, орынсыз ермекке салынуын сынайды. Мұнда «жаман» сөзі мінезі түзелмеген, ақылға салмайтын адамды білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Бие» мен «қатын» — тұрмысқа жақын, күнделікті өмірден алынған образдар. «Тайымен ойнау» — жетілмеген, пайдасыз нәрсемен әурелену деген астар береді. Ал «байымен ойнау» — өзіне тірек, серік болатын адамды құрметтемей, орынсыз еркелеу не әдепсіздік көрсету мағынасында түсіндіріледі. Халық осы бейнелер арқылы адамға лайықсыз қылықтың ұят екенін астарлап жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз ісіне жауапсыз қарап, маңызды істің орнына ұсақ-түйекпен әуре болатын адамға қатысты айтылады. Мысалы, студент емтиханға дайындалудың орнына ойынға берілсе, үлкендер оның әрекетін осы мақалмен сынауы мүмкін.
Jaman qatyn baıymen oınaıdy.