Бармайын десем, әулие қоймайды,
Барайын десем, қатыным қойнына алмайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның екіұдай күйін, барса да, бармаса да көңілі көншімейтін тар жағдайын бейнелейді. Тура мағынада бір адамды әлдебір нәрсе не әулие, не жұрттың қысымы жібермей тұрғандай, бірақ екінші жағынан үй ішіндегі адам да оны қолдамай тұрғандай суреттеледі. Астарлы мағынасы — шешім қабылдау қиын болған сәт, екі жақтан да қолдау таппай, адамның шарасыз күйге түсуі. Яғни, «не істесем де болмайды» деген ішкі қыспақ пен дәрменсіздік айтылған.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «әулие» — тылсым күш, тыйым, салт-сенімнің бейнесі. Ол адамның ойын бөгейтін сыртқы ықпалды білдіреді. Ал «қатыным қойнына алмайды» деген тіркес — үйдегі жылылықтың, сүйеніштің жоқтығын меңзейді. Бұл жерде әйел бейнесі арқылы отбасы ішіндегі реніш, қабылдамау, суық қарым-қатынас көрінеді. Екі образ қатар келіп, адамды қысып тұрған қос қысымды көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көңілі қалса да, тәуекел ете алмай жүрген, бір жағынан міндет, екінші жағынан отбасы не орта қолдамай тұрған адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам жұмыс ауыстырғысы келеді, бірақ жаңа жұмысқа барса тәуекел көп, бармаса үйдегілер де разы емес — осындай кезде осы мақал орынды қолданылады.
Baraıyn desem, qatynym qoınyna almaıdy.