Байын билеген әйел ауылды билеймін деп
Шәрһәкім болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасы ішіндегі орнын білмей, өз шеңберінен асып кеткісі келген адам туралы айтады. Тура мағынасында: әйел байын билеп, үй ішіндегі тәртіпті өз қалауынша жүргізіп, сонымен қанағаттанбай, ауылға да әмірін жүргізгісі келеді. Астарлы мағынасы: өз мүмкіндігін, беделін шектен тыс жоғары бағалау, шама-шарқын білмеу адамды күлкілі жағдайға түсіреді. Яғни, бір жерді басқарған адам бүкіл елді басқаруға жарайды деген сөз емес.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «байын билеген әйел» — үй ішіндегі билікті қолға алған, сөзі өтімді адам бейнесі. Ал «ауылды билеймін» деуі — жеке отбасылық ықпалын үлкен қоғамдық өктемдікке айналдырмақ болған өркөкіректік. «Шәрһәкім» сөзі де мысқылға құрылған: өзіне орынсыз үлкен атақ немесе билік теліп алған, бірақ шын мәнінде сол биіктікке сай емес адамды меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал шектен тыс менмендік пен орынсыз араласуға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам өз бөлімін әрең басқарып жүріп, бүкіл мекеменің жұмысын өз білгенімен өзгертпек болса, жұрт оның шамасын білмей тұрғанын осы мақалмен тұспалдап айтуы мүмкін. Бұл сөз кісіні өз орнын тануға, кішіпейіл болуға шақырады.
Shárһákim bolady.