Бақпасаң, мал кетеді,
Күтпесең, қатын кетеді.
«Бақпасаң, мал кетеді, Күтпесең, қатын кетеді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үйдегі малды да, отбасындағы әйелді де өз жағдайында күтіп-баптамасаң, қадірі кетіп, берекесі бұзылады деген ойды білдіреді. Тура мағынасында малға жем-шөп, қарау керек; әйелге сыйластық, қамқорлық, көңіл бөлу қажет. Астарлы мағынасында кез келген құндылық күтімсіз қалса, біртіндеп алыстап, жоғалатынын ескертеді. Яғни, бар нәрсенің бағасын біліп, жауапкершілікпен қарау керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «мал» — ырыс, күнкөріс, дәулет белгісі. «Қатын» сөзі мұнда көне қолданыста отбасының жары, үйдің ұйытқысы деген мағынада айтылған. Екі образ да бір үйдің берекесін көрсетеді: мал — сыртқы несібе, жар — ішкі ынтымақ пен жылылықтың символы. Халық осы арқылы тұрмыста да, отбасында да қараусыздықтың зардабы бірдей екенін бейнелеген.
Қазіргі өмірде
Бүгін бұл мақал кез келген қарым-қатынасқа қатысты айтылады: назарсыз қалған іс те, сый-құрмет көрмеген адам да суып кетеді. Мысалы, ерлі-зайыпты бір-бірімен сирек сөйлесіп, сыйластықты ұмытса, арасына салқындық түседі. Сондайда осы мақал еске түсіп, «қадірлесең — сақталады» деген ойды ұқтырады.
Kútpeseń, qatyn ketedi.