Жақсы аттың тісін ашып қарама,
киесі болады.
Қатыны жастың жұрт көзінше жасын сұрама,
әр нәрсенің жүйесі болады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға орынсыз сынама, әбестік жасама, әр істің өз шегі мен әдебі бар дегенді білдіреді. Жақсы аттың тісін ашып қарау — оның бабын, қадірін білмей, орынсыз мін табуға ұқсайды; мұндай құрметсіздікке халық сенімсіз қарап, «киесі тиеді» деп ескерткен. Сол сияқты, жасы кіші келіннің не жас әйелдің көзінше жылағанын сұрау да әдепке жатпайды, себебі әр адамның ішкі мұңы, өз реті, өз жүйесі болады. Астарлы мағынасы — біреудің намысына тиме, жан дүниесіне үңілмей тұрып төрелік айтпа.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жақсы ат» — тек жылқы емес, бағалы, қадірлі нәрсенің бейнесі. «Тісін ашып қарау» — оның кемшілігін іздеп, жөнсіз тексеру деген астар береді. Ал «жұрт көзінше жасын сұрама» дегені — адамның жеке қайғысын көптің алдында қозғау ұят екенін меңзейді. «Жүйесі болады» тіркесі әр нәрсенің өз тәртібі, өз орны барын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бүгін бұл мақал біреудің жеке өміріне араласпау, әдеп сақтау керек дегенде айтылады. Мысалы, қызметтес адамның отбасындағы қайғысын көптің алдында қайта-қайта сұрай беру дұрыс емес. Оған жанашырлықпен, оңаша сөйлесіп, қажет болса қолдау көрсеткен жөн.
kıesi bolady.
Qatyny jastyń jurt kózinshe jasyn surama,
ár nárseniń júıesi bolady.