Заман бұзыларда әуелі әйел бұзылады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал заманның азғындауы ең алдымен отбасы мен тәрбиеге әсер етеді деген ойды білдіреді. Тура мағынада «әйел бұзылады» деп, қоғамдағы мораль әлсірегенде әйелдің мінезі мен әдебіне нұқсан келеді дейді. Астарлы мағынасы — қоғамның құлдырауы, салттың босауы, ұят пен инабаттың төмендеуі отбасылық құндылықтардың шайқалуынан басталады. Қазақ танымында әйел — үйдің ұйытқысы, тәрбие мен берекенің тірегі. Сондықтан әйелдің ар-ожданы, мінезі, тәрбиесі бұзылса, ол бүкіл әулетке, кейін қоғамға әсер етеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «заман» — тек уақыт емес, қоғамның рухани күйі. «Бұзылу» — тәртіптің, әдептің, адамгершіліктің әлсіреуі. «Әйел» образы — отбасының, ұрпақ тәрбиесінің символы. Мақал әйелді төмендету үшін емес, оның қоғамдағы жауапты орнын ескерту үшін айтылған. Яғни ұлттың түзулігі ең алдымен үй ішіндегі тәрбиеге байланысты деген терең ой бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әлеуметтік желідегі жеңіл мінез, ұятсыздық, тәрбиесіздік көбейсе, оның отбасыға да, жастарға да әсер ететінін ескерту үшін қолданылады. Мысалы, бала көргенін қайталайды: анасы мен үлкендері әдеп сақтамаса, бала да соны норма деп қабылдауы мүмкін.