Алтын басты әйелден
Бақыр басты еркек артық.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: сыртқы сән-салтанаты мол, бағалы әшекей таққан әйелден гөрі, қарапайым болса да ер мінезді, тірлікке мығым еркек артық деген ойды білдіреді. Астарлы мағынасы — адамды киімімен, байлығымен не сыртқы көркімен емес, мінезімен, ісімен, жауапкершілігімен бағалау керек. Халық мұнда ер адамның отбасына қорған, елге тірек болар қасиетін жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
«Алтын басты» деген тіркес әйелдің сәні мен көркін, көрнекті бейнесін меңзейді. Ал «бақыр басты» — бай емес, қарапайым, тұрмысы жұпыны адамды сипаттайды. Мұндағы алтын мен бақыр — тек заттық құндылық қана емес, бір-біріне қарама-қарсы әлеуметтік салмақтың белгісі. Бірақ мақалдың түйіні ақшада емес, адамның ішкі қадірінде екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал адамды сыртқы жылтырға қарап таңдамау керек екенін еске салады. Мысалы, жұмыста біреу сәнді киініп, өзін жоғары көрсеткенімен, міндетін дұрыс атқармаса, ал екіншісі қарапайым болса да жауапкершілігі мықты, сенімді болуы мүмкін. Сондайда халық даналығы екінші адамды бағалауға шақырады.
Baqyr basty erkek artyq.