Жақсы - бір қатыннан туады,
Жаман - әр қатыннан туады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам мінезінің, тәрбие мен тектіліктің бірлігін астарлап айтады. Тура мағынада жақсы адам бір анадан туғандай, бір негізден шыққандай бірізді, орнықты болады деген ой бар. Астарлы мағынасы — жақсы кісінің болмысы берік, сөзі мен ісі үйлесімді, ал жаман адамның мінезі тұрақсыз, құбылмалы, әр жерде әрқалай көрінеді. Яғни адамды жақсы не жаман ететін нәрсе тек тегі емес, оның ішкі тәрбиесі мен мінезі екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «бір қатыннан туады» деген тіркес біртұтастықты, түп негіздің ортақтығын бейнелейді. Ал «әр қатыннан туады» дегені — шашыраңқылық, берекесіздік, мінездің әр тарапқа тартуын білдіретін образ. Халық тілінде бұл қарсы қою тәсілі арқылы жақсы мен жаманның айырмасы айқындалып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адам бойындағы тұрақтылық пен жауапкершілікке қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер кез келген ортада бірдей сыпайы, уәдесінде тұратын болса, оны жұрт «нағыз жақсы адам» дейді. Ал бір жерде мақтанып, бір жерде жалтақтап жүретін кісінің мінезі сенімсіз деп бағаланады.
Jaman - ár qatynnan týady.