Ұрыншақ болса ұлың кер,
Керіскек болса келінің кер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасы ішіндегі татулық пен мінез үйлесімінің қаншалық маңызды екенін аңғартады. Ұлдың ұрыншақ, яғни орынсыз тиісіп, жанжалдасқыш болуы да, келіннің керіскек, яғни сөзге келіп, қырсығуы да үй ішінің берекесін кетіреді. Астарлы мағынасы — ерлі-зайыпты немесе жас отбасы мүшелері бір-бірімен сыйласып, сабыр сақтамаса, шаңыраққа дау, реніш, салқындық кіретінін ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы “ұрыншақ” сөзі — өзі барып тиісетін, біреумен сөзге келуге бейім адамды білдіреді. “Керіскек” — кез келген нәрсеге қарсы шығып, келіспей тұратын мінез. “Ұлың” мен “келінің” арқылы қазақ отбасының екі тірегі көрсетіледі: бір жағында ұл, екінші жағында келін. Бұл жерде нақты бір адам емес, бүкіл шаңырақтың мінез арқылы қалыптасатын тынысы бейнеленген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыс орнында, отбасыда, достар арасында да орынды. Мысалы, жас жұбайлардың бірі әр ұсақ нәрсеге тиісіп, екіншісі үнемі қарсы жауап қайтарса, үйде тыныштық болмайды. Сондықтан сөзді өлшеп айтып, кешірімді болу керек деген ойды жеткізеді.
Keriskek bolsa keliniń ker.