Көшпей, қонбай қараша қатынын жоғалтты.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — көшіп-қонуға дағдыланған ел тұрмысында қыстау мен қоныс ауыстырмай, қараша айындағы әлсіз, жүдеу тіршілікте бір нәрседен айырылып қалу. Астарлы мағынасы — адам бір істі уақтылы қимылдамай, қамсыздық танытса, қолындағы барынан да айырылуы мүмкін деген ескерту. Яғни, әрекетсіздік, салғырттық, бейқамдық шығынға ұрындырады.
Образдар мен теңеулер
«Көшпей, қонбай» деген тіркес — қозғалыссыз, шарасыз қалуды білдіретін бейнелі сөз. «Қараша» — күздің соңғы, суық, жұтаң кезі; мұнда тұрмыстың ауыр шағы меңзеледі. «Қатын жоғалтты» дегені нақты адамнан гөрі, үй ішінің берекесі мен тіршіліктің бір бөлшегінен айырылу деген ұғымға жақын. Демек, мақал қиын шақта ұқыптылық пен қимылдың қажет екенін суреттейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жоспарсыздық пен жауапсыздыққа байланысты айтылады. Мысалы, адам құжат тапсыру мерзімін созып жүріп, соңында мүмкіндікден айырылып қалса, «көшпей, қонбай қараша қатынын жоғалтты» деп ескертуге болады. Мағынасы: істі дер кезінде тындыр, әйтпесе кеш болады.