Түндігі бүтін, түтіні түзу.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал үйдің берекесін, шаңырақтың амандығын меңзейді. Тура мағынасында түндігі бүтін, түтіні түзу болса, киіз үйдің іші бүтін, оты маздап, тірлігі қалыпты деген сөз. Астарлы мағынасында отбасының, әулеттің немесе елдің жағдайы жақсы, ынтымағы жарасқан, берекесі орнағанын білдіреді. Яғни, ішкі бірлігі мықты, тіршілігі тыныш, еш алаңсыз елдің күйі сипатталады.
Образдар мен теңеулер
«Түндік» — киіз үйдің төбесін жабатын бөлік, ол үйдің қорғаны мен бүтіндігін білдіреді. «Түтіннің түзу шығуы» — оттың орнықты жанғанын, үй ішіндегі жағдайдың жайлы екенін көрсететін бейне. Қазақ ұғымында түтіннің түзу шығуы тек үйдің жылуы емес, сол шаңырақтың тыныш өмір сүріп жатқанын да аңғартады. Сондықтан бұл тіркес береке, тұрақтылық, амандықтың көркем символы болып есептеледі.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал бірлігі жарасқан, шаруасы дөңгеленген, тыныш өмір сүріп жатқан отбасыға немесе елге қатысты айтылады. Мысалы, бір үйде ата-ана татулығы сақталып, бала тәрбиесі дұрыс болып, тұрмысы бірқалыпты болса, «ол үйдің түндігі бүтін, түтіні түзу» деуге болады. Бұл — тек материалдық молдық емес, ең алдымен ішкі үйлесім мен берекені бағалау.