Күн түспеген үйге күшнәш түстенер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — күн түспейтін, жарық түспейтін үйде “күшнәш” түсте де кеш қарайғандай болып көрінеді. Астарлы мағынасы — үйдің ішіне жарық, жылу, тіршілік кірмесе, ол көңілсіз, сөнген, берекесіз көрінеді. Яғни адам өмірінде де, отбасында да шуақ, мейірім, қозғалыс, ынта болмаса, бәрі солғын тартады. Мақал адамды қараңғылыққа емес, жарыққа, тірлік пен сергектікке ұмтылуға үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “күн” — тек аспандағы жарық емес, өмірдің нұры, қуат, береке, үміт символы. “Үй” — отбасы, орта, адам тіршілігі. Ал “күшнәш түстенер” дегені — жарықсыз жерде түстің өзі қараңғыдай сезіледі деген бейнелі ой. Бұл образ арқылы халық үй ішінің жылуы мен жарығының маңызын өте әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үйдің де, адамның да ішкі жағдайына қатысты айтылады. Мысалы, отбасы мүшелері бір-бірімен сөйлеспей, үйде үнсіздік пен салқындық басым болса, “күн түспеген үйге күшнәш түстенер” деп ескерту айтуға болады. Яғни татулық пен көңіл жылуы жоқ жерде тіршілік те солғын болады.