Қатынның шайпау болғаны - болмағаны,
Келіннің шайпау болғаны - оңбағаны.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал келін мен әйелдің үй ішіндегі мінезі, сөзі мен жүріс-тұрысы отбасының татулығына тікелей әсер ететінін білдіреді. Тура мағынада «шайпау» — тілді, бетке айтқыш, шәлкес мінезді деген ұғым. Астарлы мағынада мұндай мінез үйдің берекесін кетіріп, сыйластықты азайтады. Халық әйелдің, әсіресе келіннің инабатты, сабырлы, сөзге ұста, үй ішіне жылу беретін болуын жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қатын» сөзі жалпы үй ішіндегі әйелді, ал «келін» — жаңа түскен жас келінді білдіреді. «Шайпау» сөзі мінездің қырсық, қолайсыз, тілге жеңіл, бірақ көңілге ауыр екенін аңғартады. «Болмағаны» мен «оңбағаны» деген тіркестер халықтың теріс мінезге берген қатал бағасын көрсетеді. Яғни, отбасыдағы жақсы қарым-қатынас әйелдің мінезіне, сабырына, әдептілігіне байланысты деген ой айтылған.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі күні бұл мақалды отбасыда бір-біріне ауыр сөз айтып, кикілжің шығаратын адамдарға қатысты қолдануға болады. Мысалы, келін күйеуінің ата-анасымен ұрысып, әр нәрсеге қарсы сөйлей берсе, үлкендер: «Үйдің берекесін шайпаулық кетіреді» деп ескертуі мүмкін. Бұл мақал әйелге де, келінге де сыйластық пен сыпайылықтың маңызын ұқтырады.
Kelinniń shaıpaý bolǵany - ońbaǵany.