Бәйбіше - Құдай бұйрығы,
Тоқал - иттің құйрығы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасылық қатынаста бір еркектің екі әйел алуын құптаудан гөрі, оның ауыр салдарын астарлап көрсетеді. «Бәйбіше» — үйдің үлкені, негізгі отанасы, ал «тоқал» — кейін қосылған әйел. Мақалдың түпкі ойы: тоқал алу көбіне үй ішіндегі берекені бұзады, қызғаныш пен алауыздық тудырады. Сондықтан халық мұндай жағдайды жақтырмай, оны жағымсыз құбылыс ретінде бейнелеген.
Образдар мен теңеулер
«Құдай бұйрығы» деген тіркес бәйбішенің орнын табиғи, заңды, қалыпты нәрсе ретінде танытады. Ал «иттің құйрығы» деген теңеу тоқалдың отбасы ішіндегі орны төмен, жұртқа сүйкімі жоқ, тұрақсыз көрінетінін білдіреді. Мұндағы сөздер тура мағынада емес, салыстыру арқылы берілген қатқыл бағалау ретінде қолданылған. Халықтық тілде мұндай образдар ойды өткір, әсерлі жеткізу үшін айтылады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал көбіне көп әйел алудың отбасыға жараспайтынын, бірлік пен сенімге сызат түсіретінін ескерту үшін айтылады. Мысалы, біреу екінші рет үйленіп, бірінші отбасындағы балалар мен жұбайы қиналып жатса, үлкендер «үй ішінің шырқын бұзба» деген мағынада осы мақалға жақын сөз айтуы мүмкін.
Toqal - ıttiń quıryǵy.