Кемпірі бардың кәпірі бар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы – үйінде кемпірі, яғни жасы үлкен әйелі бар адамның жанында оған қарсы келетін, тіпті «кәпірі» секілді қырсық, сөзіне тоқтамайтын адам бар деген ишара. Астарлы мағынасы – ерлі-зайыпты өмірінде әйелдің мінезі, тіл табысуы не керісінше қырсықтығы отбасының тыныштығына қатты әсер етеді деген ой. Халық мұнда әйелдің бейнесін кейде мысқыл, кейде тұрмыстық шындық ретінде берген.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «кемпір» сөзі жай ғана қарт әйелді емес, үй ішіндегі беделді, мінезі қатты жарды білдіреді. Ал «кәпір» сөзі тура діни мағынада емес, «айтқанға көнбейтін», «қырсық», «қарсылас» деген ауыспалы мәнде қолданылған. Бұл – қазақтың тұрмысқа байланысты ащы әзілі, сөзді шебер астарлап жеткізуі.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал көбіне тұрмыста мінезі ауыр, ұрысуға бейім адам туралы қалжың не мысқыл ретінде айтылады. Мысалы, біреудің үйінде үнемі ұрыс-керіс болса, жұрт «Кемпірі бардың кәпірі бар» деп, отбасыдағы түсініспеушілікті әзілмен жеткізуі мүмкін. Дегенмен мұндай сөзді абайлап қолданған дұрыс, өйткені ол кейде әйелге қатысты орынсыз кемсітушілік болып естілуі мүмкін.