Аға өлсе, жеңге мұра,
Ат өлсе, сауыры мұра.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: аға қайтыс болса, оның орнын жеңге басқандай, үй ішіндегі жауапкершілік пен қамқорлық жалғасады; ат өлсе, оның сауыр-тұрқы, яғни бұрынғы бедері мен із-түзесі қалады. Астарлы мағынасы — бір тірек кеткенмен, оның артында қалған мұра, өнеге, ізі жоғалмайды. Адам да, мал да өзінен кейін бір белгі қалдырады. Халық бұл сөз арқылы өмірдің өткіншілігін, әр нәрсенің орны мен қадірін еске салады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "аға" — отбасының сүйеніші, қорғаны; "жеңге" — сол орынды толықтыратын, үйдің берекесін ұстайтын адам. "Ат" — ер жігіттің серігі, тіршіліктің күш-қуаты; "сауыр" — аттың сыртқы пішіні, болмыс-бітімі, яғни артта қалатын нышан. Осы образдар арқылы халық адам мен малдың өмірі шектеулі екенін, бірақ олардың артында қалған ісі мен бедері сақталатынын бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал үлкен кісінің орнын басқан жанның жауапкершілігін, әрі артта қалған жақсы істің ұмытылмайтынын айтуға қолданылады. Мысалы, әкесі қайтыс болғаннан кейін отбасының тірлігін үлкен ұлы қолға алып, інілері мен шешесіне қамқор болса, жұрт: "Аға өлсе, жеңге мұра" деп, жалғастық пен берекені меңзейді. Бұл сөз адамға артындағы ел, отбасы, ісі үшін жауапты болуды да үйретеді.
At ólse, saýyry mura.