Келін қыз болмас,
Күйеу ұл болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: келін — өзге әулеттен келген адам, ал күйеу — қыздың төркіні үшін бөтен жақтың адамы. Сондықтан олар туған қыздың не туған ұлдың орнын баса алмайды. Астарлы мағынасы — әр адамның өз орны, өз тегi, өз тәрбиесі бар; туыстық байланыс қанша жақын болғанымен, табиғи-тума қатынасты толық алмастыру қиын. Мақал адамға отбасы мен ағайынның шекарасын, әркімнің өз ретімен қадірлі екенін ұқтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «келін» мен «қыз», «күйеу» мен «ұл» — екі түрлі туыстық рөлдің бейнесі. Қыз бен ұл — адамның өз перзенті, қанмен жалғасқан жақындығының символы. Ал келін мен күйеу — құдандалық арқылы келген сыйлы жандар. Сол себепті мақал олардың орнын кеміту үшін емес, туыстықтың табиғатын дәл көрсету үшін айтылған. Яғни араласқан әулет сыйласуы керек, бірақ әр қатынастың өз жөні бар.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал көбіне отбасы ішіндегі қарым-қатынасты түсіндіруде қолданылады. Мысалы, бір үйде келін өте жақсы болса да, ата-ана кейде «өз қызындай» көргенімен, оны туған қыздың орнын басады деп күтпеуі керек. Сол сияқты күйеуді де «өз ұлымдай» сыйлағанымен, оның да өз орны бар екенін ұмытпаған дұрыс.
Kúıeý ul bolmas.