Әйелдің қары,
Еркектің қоры күлегеш.
«Әйелдің қары, Еркектің қоры күлегеш.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал орынсыз, шамадан тыс күлкіні сынайды. «Күлегеш» — себепсіз де, орынсыз да күле беретін, сөзге де, іске де байыппен қарамайтын адам. Халық мұндай мінезді ер адам үшін «қор», яғни ұят, абыройды түсіретін кемшілік деп санаған. «Әйелдің қары» тіркесінің дәл мағынасы бүгін күңгірттеу, бірақ ұйқасқан қатарда ол да мақтау емес, сын мәнінде тұр: күлегештік әйелге де, еркекке де жараспайтын әдет саналған. Астарлы мағынасы — адамның салмағы мен сыйы оның байсалдылығынан көрінеді, әр нәрсеге күле беру жеңілтектіктің белгісі болып есептелген.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «қор» сөзі тірек немесе байлық мағынасында емес, «қор болу», «қорлық» сөздеріндегідей төмендік, абыройсыздық мағынасында қолданылған. Мақал әйел мен еркекті қатар атап, кемшіліктің екеуіне де ортақ екенін көрсетеді. Дала мәдениетінде байсалды, сабырлы, сөзін өлшеп сөйлейтін адам құрметке ие болған, ал көпшілік алдында қарқылдап күле беру әдепсіздік көрінген.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бүгін бұл мақалды көңілділікке қарсы сөз деп түсінбеу керек: жайдары мінез бен орынды әзіл адамдарды жақындастырады. Мақалдың ескертетіні — күлкінің орны мен мөлшері. Мысалы, біреу қайғырып отырғанда немесе жиналыста маңызды мәселе талқыланып жатқанда сықылықтап күле берген адам айналасының сенімінен айырылуы мүмкін. Орнымен күлу — мәдениет, орынсыз күлу — абыройға сызат.
Erkektiń qory kúlegesh.