Байтал жүйрік, пайда жоқ,
Қатын шешен, парқы жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай жақсы көрінген, бірақ шын мәнінде пайдасы жоқ нәрсенің қадірсіз болатынын меңзейді. Байталдың жүйрік болуы — оның жылқы ішінде бәйгеге лайық көрінуі сияқты әсер береді, бірақ ол мінезі мен қызметі жағынан аса бағалы емес деген ой жатыр. Сол сияқты, әйелдің шешен, сөзге ұста болуы да егер ол сөзін орнымен жұмсамай, ісіне береке әкелмесе, құр мақтан ғана болып қалады. Яғни мақалдың астары — көрініске емес, нақты іске, шын құнға қарау керек деген ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «байтал жүйрік» — сыртқы ширақтықты, жылдамдықты білдіретін образ. Ал «қатын шешен» — сөзге жүйрік, тілі орамды адамды көрсетеді. Бірақ екі образ да мақал ішінде кемсіту емес, олардың шынайы бағасы қызметімен өлшенетінін танытады. «Парқы жоқ» деген тіркес — сыртқы қасиет бар сияқты көрінгенімен, оның өмірлік, тұрмыстық, қоғамдық салмағы жоқ деген астарды береді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адамды тек сыртқы қабілетіне қарап асыра бағаламау керек болғанда қолдануға болады. Мысалы, біреу жиналыста көп сөйлеп, өте шешен көрінеді, бірақ нақты істі атқармайды. Сондайда: «Сөзі мықты, бірақ парқы жоқ екен» деп айтуға болады.
Qatyn sheshen, parqy joq.