Балалы үй - базар,
Баласыз үй - мазар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Балалы үй — шаттық пен қимыл-қозғалысқа, күлкі мен өмірдің қызуына толы үй. Мұнда береке, тіршілік, үміт бар, өйткені бала — шаңырақтың жалғасы, ата-ананың қуанышы. Ал баласыз үй — тыныш болғанымен, іші бос, жан жылуы кем, көңілі жүдеу көрінеді. Мақал тура мағынасында баланың бар-жоғына қатысты айтылса, астарлы мағынасында отбасындағы өміршеңдік, мейірім мен ұрпақтың қадірін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
«Базар» сөзі — адам көп жиналған, у-шу, тіршілік қайнап жатқан орын. Бұл балалы үйдің қызығын, тіршіліктің жандылығын бейнелейді. Ал «мазар» — тыныш, қозғалыссыз, үнсіз мекен. Мұнда баласыз үйдің көңілсіз, жансыз күйі салыстырылады. Екі сөздің қарама-қарсылығы мақалдың әсерін күшейтіп, өмір мен бос кеңістіктің айырмасын анық көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасының мәнін, бала тәрбиесінің маңызын айтуда жиі қолданылады. Мысалы, жас жұбайларға «перзент — үйдің ырысы» деп ақыл айтқанда осы мақал еске түседі. Ол тек бала сүюді емес, үй ішіндегі мейірім, жауапкершілік пен қуанышты да меңзейді.
Balasyz úı - mazar.