Ақылсыз би болмас,
Сәулесіз үй болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, ақылы жоқ адам би бола алмайды, ал жарығы жоқ үй тіршілікке қолайсыз болады. Астарлы мағынасы — қандай істі де ақылмен, парасатпен басқару керек. Елге төрелік айтатын би де, отбасы мен қоғамға бағыт беретін адам да ойлы, салмақты болуы тиіс. Ақылсыз кісі әділ шешім шығара алмайды, сондықтан оған сенім де азаяды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «би» — тек сот айтатын адам емес, елдің сөзін ұстайтын, дауды шешетін дана тұлға. Ал «сәулесіз үй» — жарықсыз, жылусыз, мәнсіз үйдің бейнесі. Үйге сәуле қалай қажет болса, адам өміріне ақыл да сондай қажет. Сәуле үйді көрікті әрі жайлы етсе, ақыл адамды дұрыс жолға бастайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал басшылыққа, қызметке, отбасылық шешімге қатысты жиі айтылады. Мысалы, жұмыс орнында бір адам жауапты қызметке тек таныстықпен емес, білімі мен байсалдылығы арқылы келуі керек. Ақылсыз басшы ұжымды шатастырады, ал ойлы басшы ұжымды бір бағытқа жұмылдырады.
Sáýlesiz úı bolmas.