Жақсы әйел - ырыс,
Жаман әйел - ұрыс.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасы ішіндегі тыныштық пен берекеде әйелдің орны ерекше екенін білдіреді. Жақсы әйел үйдің ұйытқысы болып, сыйластық, сабыр, татулық әкеледі, сондықтан ол — ырыс, яғни құт пен береке көзі. Ал мінезі ауыр, тіл табыса алмайтын, ұрыс-керіске бейім әйел үйдің берекесін кетіріп, тыныштықты бұзады. Мақалдың астарлы мағынасы — жұбайлық өмірде әйелдің мінезі мен ақыл-парасаты отбасының жалпы ахуалына тікелей әсер ететінін ескерту.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ырыс» сөзі тек байлықты емес, үй ішіндегі молшылықты, амандықты, берекені бейнелейді. «Ұрыс» сөзі даудың, кикілжіңнің, мазасыздықтың белгісі ретінде алынған. Яғни мақал жақсы әйелді құт-берекемен, ал жаман әйелді жанжалмен салыстырып, екі түрлі отбасылық ахуалды қарама-қарсы қояды. Бұл жерде әйел бейнесі — шаңырақтың тынысы, үйдің берік не берекесіз болуын айқындайтын күш.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал отбасындағы түсіністік, сабыр және мәдени қарым-қатынастың маңызын еске салу үшін қолданылады. Мысалы, ерлі-зайыптылар мәселені айқаймен емес, ашық сөйлесіп шешсе, үй ішіндегі атмосфера тынышталып, балаларға да жақсы тәрбие беріледі. Сондықтан мақал бүгін де отбасылық сыйластықтың қадірін ұқтырады.
Jaman áıel - urys.