Қатының жақсы болса, жұмақ үйіңде,
Қатының жаман болса, тозақ үйіңде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал отбасы ішіндегі тыныштық пен берекенің көбіне әйелдің мінезі, сабыры мен ақылына байланысты екенін айтады. Тура мағынада үйдің сәні мен күйі жарына да қатысты болса, астарлы мағынада жақсы жар ерлі-зайыптылардың өмірін жеңілдетіп, үйді жылы, татулы ортаға айналдырады. Ал мінезі ауыр, ұрысқақ, берекесіз жар болса, шаңырақтағы тыныштық бұзылып, тіршілік ауырлайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жұмақ үйіңде» деген тіркес — отбасының мамыражай, тыныш, қуанышты өмірін бейнелейді. Ал «тозақ үйіңде» деуі — отбасындағы кикілжің, реніш, мазасыздықтың адамның жанын қинайтын ауыр күйін көрсететін астарлы образ. Яғни жұмақ пен тозақ нақты діни ұғым ғана емес, үй ішіндегі ахуалдың жақсы не жаман болуын білдіретін көркем салыстыру.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал отбасы мәдениеті, өзара сыйластық пен түсіністіктің маңызын еске салады. Үй ішінде сөзге тоқтау, сабыр сақтау, бір-бірін қолдау өте қажет. Мысалы, ерлі-зайыпты екеуі жұмыстан шаршап келсе де, бір-біріне дауыс көтермей, мәселені сабырмен шешсе, үйде тыныштық орнайды. Мұндай ортада бала да жақсы тәрбиеленеді.
Qatynyń jaman bolsa, tozaq úıińde.